Πως βοηθάει σήμερα η τεχνολογία τα ΑμεΑ και τους ηλικιωμένους;

Τα τελευταία χρόνια η επανάσταση στην τεχνολογία της πληροφορίας και των τηλεπικοινωνιών μας έχει οδηγήσει σε μια νέα κοινωνία της πληροφορίας, όπου πολίτες με διαφορετικές ικανότητες και ανάγκες, διαφορετικό μορφωτικό επίπεδο, κουλτούρα και επιθυμίες, μπορούν να συμμετέχουν ενεργά στις καθημερινές τους δραστηριότητες, με τη βοήθεια συσκευών πολυμέσων και τηλεματικών υπηρεσιών.

Ωστόσο, μπορεί να δημιουργηθούν νέοι κοινωνικοί φραγμοί, φαινόμενα αποξένωσης και απομόνωσης του ατόμου, αν δεν ληφθεί σοβαρά υπόψη κάθε ιδιαιτερότητα των χρηστών αυτών των σύγχρονων συστημάτων. Με την χρήση της υποστηρικτικής τεχνολογίας στοχεύουμε να κάνουμε τις τεχνολογίες της πληροφορίας πιο προσιτές και να παρέχουμε κοινωνική ολοκλήρωση και ανεξαρτητοποίηση σε άτομα με ειδικές ανάγκες και ηλικιωμένους.

Είναι όμως η ελληνική κοινωνία έτοιμη για αυτό το βήμα;

Η απάντηση στο ερώτημα «Πως βοηθάει σήμερα η τεχνολογία τα ΑμεΑ και τους ηλικιωμένους;» είναι μάλλον δύσκολη. Δεν πρέπει να βασίζεται σε βιαστικά συμπεράσματα, απογοήτευση ή ενθουσιασμό. Σίγουρα, η τεχνολογία είναι μια πόρτα ανοικτή για το πέρασμα στην πληροφορία, την γνώση, τους αυτοματισμούς και την ανεξαρτησία. Λίγοι όμως είναι τελικά, αυτοί που μπορούν να την προσεγγίσουν και να περάσουν από την άλλη πλευρά. Τη πλευρά της «λύσης»!

Από τη μια πλευρά Θα ήταν δυνατό να παραδεχτούμε ότι η Υποστηρικτική Τεχνολογία στις μέρες μας «έχει κάνει το χρέος της» κατά κάποιο τρόπο. Υπάρχουν αμέτρητες αναφορές για βοηθήματα (βλ. άρθρο Υποστηρικτική Τεχνολογία) και ειδικευμένα εργαλεία τόσο σε επίπεδο υλικού, όσο και σε επίπεδο λογισμικού. Το βιβλίο «The Universal Access Handbook» του Καθηγητή Κωνσταντίνου Στεφανίδη (ΔιευθυντήτουΙνστιτούτου Πληροφορικής του Ιδρύματος Τεχνολογίας και Έρευνας (ΙΤΕ) αποτελεί ένα εγχειρίδιο πλούσιο σε αναφορές και λύσεις ανά περίπτωση ειδικής ικανότητας.

Παράλληλα,  εφόσον η υποστηρικτική τεχνολογία δεν θα μπορούσε να αποτελεί ξένο σώμα από αυτό που κοινά ονομάζεται τεχνολογία, αλλά απλώς μια προέκταση αυτού, συνδυάζοντας τις υπάρχουσες τεχνολογίες, δίνεται η δυνατότητα πολύλειτουργικών λύσεων και ικανοποιητική αλληλεπίδραση ανθρώπου-μηχανής. Τεχνολογίες όπως αυτές που αναπτύχθηκαν στα τέλη τουαιώνα είτε σχετίζονταν, είτε όχι με την εξυπηρέτηση των ΑμεΑ και των ηλικιωμένων ή την τεχνολογία της πληροφορίας, έδωσαν σε ορισμένες περιπτώσεις ολοκληρωμένες λύσεις. Για παράδειγμα, με την εξέλιξη των υπολογιστών, των κινητών τηλεφώνων, των συστημάτων αναγνώρισης και σύνθεσης φωνής προσφέρεται η δυνατότητα ακόμα και σε άτομα με τετραπληγία να μπορούν να επικοινωνούν ή να ελέγχουν το περιβάλλοντα χώρο τους ή να μετακινούνται ανεξάρτητα.

Για παράδειγμα η τεχνολογία EIB-KNX μετατρέπει κάθε χώρο από μια μικρή οικία μέχρι τεράστιες εγκαταστάσεις σε ένα «ηλεκτρονικό παιχνίδι» όπου εικονικά χειριστήρια και κουμπιά «ζωντανεύουν το οικοδόμημα». Αρκούν λίγα γραμμάρια πίεσης ή μια μόνο κίνηση του βλεφάρου για να κατέβουν όλα τα ρολά και να ενεργοποιηθεί το σύστημα συναγερμού, τα φώτα στον κήπο θα λειτουργούν στο 47% του μέγιστου φωτισμού τους ενώ η θερμοκρασία του δωματίου θα παραμένει σταθερή στου 24,3 οC καθ’ όλη τη διάρκεια της νύχτας.

Το σενάριο αυτό όμως, δεν μοιάζει με αυτό που περιγράφει ο όρος Υποστηρικτική Τεχνολογία και αυτός ο εκφυλισμός είναι ο μεγαλύτερος εχθρός της και αυτό γιατί οι λύσεις υποστηρικτικής τεχνολογίας πρέπει να είναι απλές, κατανοητές, εύχρηστες, εξατομικευμένες και πάνω απ΄όλα οικονομικά προσιτές από το ευρύ κοινό.

Που οφείλεται όμως το γεγονός ότι ένα προϊόν δεν υιοθετείται κατά βάση από το κοινό στο οποίο απευθύνεται, οδηγώντας το στην στασιμότητα ή ακόμη και στην κοινωνική απομόνωση;

Από τη μια πλευρά οι ηλικιωμένοι είναι δύσκολο να υιοθετήσουν την λογική των σύγχρονων τεχνολογιών και της χρήσης τους, ενώ τις περισσότερες φορές δεν γνωρίζουν καν τα οφέλη. Το ίδιο ισχύει και για πολλά ΑμεΑ. Όταν το 80% των ΑμεΑ ζει κάτω από τα όρια της φτώχειας, κάτι ανάλογο αλλά σε μικρότερο ποσοστό ισχύει και για του ηλικιωμένους, ενώ το 84% των ΑμεΑ δεν έχει πρόσβαση στην εργασία, δεν μπορούμε παρά να μιλάμε για ΑΠΟΚΛΕΙΣΜΟ. Οι τεχνολογικές λύσεις που περιγράφονται παραπάνω αποτελούν είτε πολύ ακριβές επιλογές (κόστος το οποίο δεν υποστηρίζεται από κρατικές επιδοτήσεις), είτε είναι μη-ειδικά προσαρμοσμένες, δηλαδή πολύ γενικές. Έτσι ή δεν μπορούν να οι ενδιαφερόμενοι να τις προμηθευτούν, ή απλά δεν έχουν λόγο να το κάνουν γιατί δεν τους «ταιριάζουν».

Επίσης, η ελλιπής ενημέρωση και εκπαίδευση των ειδικών στην αποκατάσταση σχετικά με τον τομέα της υποστηρικτικής τεχνολογίας (γκάμα προϊόντων, τρόπος χρήσης), έχει ως αποτέλεσμα και την ελλιπή ενημέρωση των ΑμεΑ για τις πιθανές λύσεις και τα βοηθήματα αποκατάστασης που θα μπορούσαν να εκμεταλλευτούν.

Τέλος, ψυχολογικοί παράγοντες αποτρέπουν ΑμεΑ και ηλικιωμένους από την προσπάθεια αυτή καθεαυτή. Η ψυχολογική στήριξη και γενικότερα η ψυχολογική ευεξία είναι ότι πολυτιμότερο για όλους μας, πόσο μάλλον για τα άτομα που βιώνουν καθημερινά το ρατσισμό και την απομόνωση σε όλες τις μορφές της.

Ενώ παράλληλα η κοινωνία και η πολιτεία δεν λαμβάνουν τα απαραίτητα μέτρα για την υποστήριξή τους.

Χαρακτηριστική είναι η έρευνα που διεξήχθη από το ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΤΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΣ και παρουσιάστηκε το Νοέμβριο του 2008 από τη πρόεδρο κα Έλλη Παγουρτζή. Η έρευνα είχε τίτλο «Εκτίμηση του Ψηφιακού Χάσματος – Διείσδυση και Χρήση ΤΠΕ από ΑμεΑ». Στη συνέχεια παρουσιάζονται κάποια από τα στοιχεία της έρευνας έτσι όπως δημοσιεύθηκαν.

  1. Τα ΑμεΑ είναι ελάχιστα ενσωματωμένα στο ψηφιακό περιβάλλον

  • Στις ΤΠΕ έχουν μυηθεί ΑμεΑ με το εξής προφίλ: Κυρίως άνδρες, νεότερης ηλικίας, μέσης-ανώτερης μόρφωσης & κοινωνικής τάξης.        
  • Μεγαλύτερη διείσδυση του Διαδικτύου παρατηρείται σε κατοίκους Αθηνών, σε άτομα με προβλήματα ακοής και σε εργαζόμενα ΑμεΑ.
  • Αντίθετα, χαμηλότερη διείσδυση στο Διαδικτύου, παρατηρείται σε Αμεα εκτός των δύο μεγάλων αστικών κέντρων, Αθηνών & Θεσσαλονίκης.
  • Ο αντιληπτός ρόλος του διαδικτύου για ΑμεΑ άπτεται κυρίως στην επικοινωνία, στην ψυχαγωγία και στην πρόσβαση στην αγορά εργασίας.

  2. Οι βασικοί παράγοντες του ψηφιακού χάσματος για τα ΑμεΑ, προσδιορίζονται ως ακολούθως:

  • ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ - Η έλλειψη των απαιτούμενων ικανοτήτων / γνώσεων ΤΠΕ
  • ΠΡΟΣΒΑΣΙΜΟΤΗΤΑ - Η ανάγκη για το απαιτούμενο περιεχόμενο, υποστηρικτικό εξοπλισμό ή λογισμικό καθώς και το απαιτούμενο κόστος εξοπλισμού και σύνδεσης.
  • ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ - Η μη αναγνώριση του δυνητικού ρόλου της τεχνολογίας στη ζωή τους. Σημειώνεται ότι μεγάλο μέρος των ΑμεΑ εκτιμούν ότι δεν χρειάζονται την τεχνολογία στη ζωή τους.

  3 .Οι λόγοι μη χρήσης Η/Υ και του διαδικτύου για τα ΑμεΑ συνδέονται πολύ περισσότερο με:

  • Την αίσθηση ότι δεν τους είναι απαραίτητο (λόγος που είναι πολύ χαμηλός στο γενικό κοινό αλλά σημαντικός σε 28% των ΑμεΑ),
  • Την αναφορά σε έλλειψη ικανοτήτων (κάτι που είναι ουσιαστικά ανύπαρκτο στο γενικό κοινό αλλά σημαντικό σε 23% των ΑμεΑ) και με
  • Την αναφορά στο υψηλό κόστος του εξοπλισμού (15% για ΑμεΑ) και της σύνδεσης (8%).
  • Ένα σημαντικό ποσοστό των ΑμεΑ αναφέρει ότι η αναπηρία τους δεν επιτρέπει τη χρήση Η/Υ (11%), ότι δεν υφίσταται κατάλληλος υποστηρικτικός εξοπλισμός (9%) και ότι ο εξοπλισμός αυτός στοιχίζει ακριβά (6%).

Μια άλλη έρευνα με τίτλο «Άτομα με Αναπηρία (ΑμεΑ) & Βιβλιοθήκες» που παρουσιάστηκε από τη κα Κουλικούρδη Άννα στις 06 Μαϊου 2008, και έγινε για λογαριασμό του ΙΟΝΙΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ, περιγράφει επίσης με αριθμούς την σημερινή κατάσταση:

  1. Το προφίλ του Μέσου Ανθρώπου με Αναπηρία:

  • Τα ΑμεΑ φέρουν χαρακτηριστικά Πληροφοριακής Φτώχιας και κοινωνικού αποκλεισμού
  • Στην Ελλάδα πάνω από το 80% των ΑμεΑ ζει κάτω από το όριο της φτώχιας, ενώ το 84% είναι αποκλεισμένο από την αγορά εργασίας
  • Πέρα από τον κοινωνικό αποκλεισμό υφίστανται και ψηφιακό αποκλεισμό.

Συμπληρώνοντας τα παραπάνω στοιχεία θα πρέπει να σχολιαστεί και κατά προτεραιότητα ίσως, το γεγονός ότι άλλο ένα σημαντικό εμπόδιο στην χρήση συστημάτων υποστηρικτικής τεχνολογίας είναι η γλώσσα. Πολλές από τις λύσεις που προσφέρουν οι εταιρίες του εξωτερικού, κυρίως σε λογισμικό, δεν υποστηρίζουν την ελληνική γλώσσα, γεγονός που καθιστά τις λύσεις αυτές ακόμη πιο μακρινές.

Διαπιστώνουμε λοιπόν, ότι ανεξάρτητα με το επίπεδο εξέλιξης της Τεχνολογίας σε παγκόσμιο επίπεδο, δεν είναι αυτή αρκετά ικανή να συμπαρασύρει και να εξυπηρετήσει το ευρύ κοινό, αν σε επίπεδο χωρών δεν παρακινηθεί η έρευνα με σκοπό την δημιουργία λύσεων εγχώριας κατανάλωσης. Ενώ παράλληλα, η μη συμμετοχή της πολιτείας στην αγορά εξειδικευμένου υποστηρικτικού λογισμικού & εξοπλισμού πρόσβασης, ανάλογα με την οικονομική κατάσταση του ΑμεΑ, απομακρύνει ολοένα και περισσότερο τα ΑμεΑ από τις πιθανές τους λύσεις για ανεξάρτητη διαβίωση.

Πέρα λοιπόν από κάθε σχολιασμό ή συμπέρασμα, οι καταλληλότεροι να αναφερθούν σε θέματα για ΑμεΑ και ηλικιωμένους είναι τα ίδια τα ΑμεΑ και οι ηλικιωμένοι. Αυτό που πρέπει όλοι μας να σκεφτούμε είναι ότι σε μια κοινωνία που κινείται με γρήγορους ρυθμούς προς μια «παγκοσμιοποίηση» που δεν είναι καθολική και δεν περιλαμβάνει όλο το «κόσμο», το πρόβλημα δεν είναι μόνο η παροχή επιστημονικής λύσης ή τεχνολογικής υποστήριξης αλλά η υλοποίηση ενός ανθρωποκεντρικού μοντέλου που να περιλαμβάνει ΟΛΟΥΣ ΜΑΣ.

 

Βιβλιογραφία:

  1. Κουλικούρδη Ά., (2008). «Άτομα με Αναπηρία (ΑμεΑ) & Βιβλιοθήκες». Ιόνιο Πανεπιστήμιο.  http://www.ionio.gr/~toraki/infotech_met/infotech_met0708.htm
  2. Παγουρτζή Ε., (2008). «Εκτίμηση του Ψηφιακού Χάσματος – Διείσδυση και Χρήση ΤΠΕ από ΑμεΑ».  http://www.observatory.gr/Files/Meletes/081113_KEAT_PPT.pdf
  3. Ινστιτούτο Πληροφορικής (ΙΠ) του Ιδρύματος Τεχνολογίας και Έρευνας (ΙΤΕ). http://www.ics.forth.gr/index-gr.html

 

Αναπτυξιακοί Πίνακες

Η ανάπτυξη των κινητικών, γνωστικών, γλωσσικών και κοινωνικών δεξιοτήτων των παιδιών είναι μια εξατομικευμένη διαδικασία που δεν χαρακτηρίζεται από απόλυτη ομοιότητα στο ρυθμό και στη σειρά κατάκτησης των αναπτυξιακών οροσήμων. Κάθε παιδί έχει το δικό του ρυθμό ανάπτυξης και μάθησης ο οποίος  επηρεάζεται σημαντικά από το περιβάλλον στο οποίο μεγαλώνει. Παρόλα αυτά στη διεθνή βιβλιογραφία αναφέρονται  κάποια ορόσημα στην ανάπτυξη των παιδιών που είναι κοινά και αποδεικνύουν μια ομαλή και φυσιολογική ανάπτυξη. Σημαντική ηλικιακή απόκλιση σε ένα ή περισσότερα από αυτά μπορούν να αποτελούν ένδειξη μη φυσιολογικής ή  καθυστερημένης ανάπτυξης που μπορεί να οδηγήσει σε δυσκολίες σε διάφορους τομείς της ζωής ενός παιδιού. Η έγκαιρη αναγνώριση και αξιολόγηση του παιδιού κυρίως από παιδιάτρους θα διαπιστώσει ή όχι την ύπαρξη προβλημάτων στην ανάπτυξη ενός παιδιού και πως αυτά μπορούν να αντιμετωπιστούν άμεσα και αποτελεσματικά.

 Παρακάτωπαρουσιάζονται συνοπτικοί πίνακες ανάπτυξης κατά ηλικία (τι  κάνει ένα παιδί μέχρι το τέλος κάθε περιόδου)

Βιβλιογραφία

Ψυχιατρική Εργοθεραπεία

Η ψυχιατρική εργοθεραπεία απευθύνεται σε άτομα όλων των ηλικιών με ψυχωτικές, νευρωτικές και ψυχοσωματικές διαταραχές και εξαρτήσεις. Αναλυτικότερα απευθύνεται σε ενήλικές και παιδιά που αντιμετωπίζουν ψυχικές - νευρωτικές διαταραχές, διαταραχές προσωπικότητας και συμπεριφοράς, κατάθλιψη, σχιζοφρένεια, διαταραχές πρόσληψης τροφής, τοξικοεξαρτήσεις, αλκοολισμό.

Στόχοι της εργοθεραπείας είναι:

  • Αυτονόμηση σε Δραστηριότητες Καθημερινής Διαβίωσης
  • Αντιμετώπιση κινητικών προβλημάτων και πρόληψη δευτερογενών επιπλοκών
  • Διατήρηση και βελτίωση αντιληπτικών και νοητικών λειτουργιών
  • Διατήρηση και βελτίωση βασικών ψυχικών λειτουργιών
  • Λειτουργική αξιοποίηση ελεύθερου χρόνου και συμμετοχή σε ψυχαγωγικές δραστηριότητες
  • Ενθάρρυνση των κοινωνικών επαφών και κοινωνική επανένταξη
  • Εργασιακή ένταξη και αποκατάσταση

 

Διαβάστε ακόμα